o castelo da lúa (recuperado) (recuperado)

Click here to load reader

Post on 31-Jan-2016

241 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

TRABALLO SOBRE O CASTELO DA LÚA

TRANSCRIPT

O CASTELO DA LA 1.-LOCALIZACIN A ensenada de Rianxo frmase pola desembocadura do Ro Grande, Beluso e do O Te. Este ltimo desemboca na conocida como Punta e Praia da Torre. Xa este topnimo danos conta da existencia neste lugar dalgunha fortaleza destinada a protexer a costa dos contnuos ataques de piratas e saqueadores que asolaban as nosas costas xa dende o sculo VII. Na punta da A Torre podemos ver estes antigos restos na forma dos cimientos e os arranques de grosos muros de varias construcins como torres e murallas defensivas. Sobre l construuse unha pasarela elevada que cruza o ro do T para chegar ata a praia da A Torre. fcil adiviar a sa antiguedade, xa que amontoados e desperdigados veremos unha gran cantidade de bos sillares coas suas marcas de "canteiros" que nos situara na poca medieval dos sculos XI al XIII. A punta do Pazo ou da Torre, onde se ubicaba o castelo, era rodeada de auga cando a marea suba.

2.-HISTORIA E DESCOBREMENTO ARQUEOLXICO 2.1.-A FORTALEZA MEDIEVAL NUNHA VILA COSTEIRAO Castelo da La sitase nunha pequena pennsula que recibe o nome de Punta do Pazo, outorgndolle unha posicin estratxica excepcional, ao norte da ra de Arousa. A fortaleza foi construda por Paio Gmez Chario, primeiro seor xurisdicional de Rianxo no sculo XIII, en compensacin pola sa labor na conquista de Sevilla. Entre fins do sculo XV e o 1532 o edificio foi usado coma crcere, sendo abandonadaa partires desa data. No sculo XVIII, entre as runas, disporase un obradoiro de cermica popular.No sculo XV Rianxo unha vila marieira que obtn a principal parte dos seus recursos do mar. A vila aparece includa dentro das rutas de cabotaxe, estando ben situada en relacin coa rede de camios terrestres. No mapa da ra, realizado por Pedro Teixeira, aparece a vila de Rianxo as coma a fortaleza, referenciada xa daquela comaCastillo viejo. 2.2.-SOUTOMAIOR: OS SEORES DO CASTELO E A PUGNA POLO PODERA fase lxida do castelo estar relacionada coas disputas entre a familia Soutomaior, coma seores do castelo, e o poder arcebispal de Compostela. No 1426, o rei esixe a Paio Gmez de Soutomaior o derrubo da fortaleza, por tela edificado sen permiso do arcebispo de Santiago, orde que non ser acatada.

2.3.-A INVESTIGACIN ARQUEOLXIA E HISTRICACon motivo da construcin do paseo que une a fortaleza coa praia de A Torre, o equipo de arquelogos de Mario Csar Vila e Andrs Bonilla Rodrguez, puxeron luz mis do 50% do xacemento onde se descubru a forma case rectangular do edificio con unha muralla exterior que rodeaba o conxunto, un foso no seu lado sur excavado en rocha, e outra muralla interior que formaba o patio de armas. No seu interior exista unha torre de homenaxe central flanqueada por dous baluartes e os restos de outras dependencias

2.4.-O ESTABLECEMENTO DUN ALFAR DE CERMICA POPULAR TRAS O ABANDONO DO CASTELOCoa fortaleza en runas constrese un alfar de cermica popular que funcionar ata a segunda metade do sculo XVIII. A descuberta deste obradoiro cermico supuxo unha novidade desde o punto de vista arqueolxico. Os milleiros de fragmentos de pezas cermicas desbotados por presentar roturas ou erros de fbrica, localizados nos estratos superiores do xacemento, permitiron fixar as bases para caracterizar a cermica comn ou popular de Galicia na poca moderna (sculos XVI-XVIII). Fisicamente eran unhas cermicas moi resistentes. As sas formas a compuan olas, tapadeiras, xerras, botellas, barreos, pratos e cuncas, principalmente.

Todo alfar cermico debe contar con tres materias primas bsicas que son a auga, a arxila e a madeira coa que quentar o forno. O subministro sera doado debido posicin do alfar na punta do Pazo e tamn se limitara a posible propagacin do lume.2.5.-O FORNO CERMICOFoi construdo en cachotera de granito con arxila, estando composto por unha boca de combustin e unha cmara de coccin. Os paralelos mis directos atpanse nos fornos tradicionais de Gundivs (Sober, Lugo) e Betanzos (A Corua), onde, como aqu, se realizan estruturas sinxelas, cunha soa cmara de tipo descuberto e sen grella.

2.6.-EDIFICIOS E ELEMENTOS CONSTRUCTIVOS

1. Foso: Para illar o castelo da lia de costa escavouse o foso sobre a rocha. Accederase fortaleza mediante unha ponte levadiza.2. Fachada dianteira: Configurada pola lia de muralla, a porta de acceso e os baluartes.3. Porta de acceso: Posiblemente tera un arco de medio punto de factura gtica, flanqueada por baluartes.4. Lia de muralla: Recinto de defensa e delimitador do espazo do castelo.5. Antemural. Muro externo para frear os embates do mar e protexer a cimentacin da muralla da salinidade. Estara construdo cunha estrutura de cachotera duns 2m de altura. Del apenas se conservan rebaixes no rochedo sobre os que se asentara.6. Patio de armas: De planta rectangular onde se realizaran actividades de carcter castrense. O nivel de solo estara sobre a rocha viva, do que non conservamos restos.7. Casa forte do castelo: Edificio principal das dependencias do castelo, anexo torre da homenaxe, de das plantas.8. Muro de fase posterior: O castelo sufrir transformacins e destrucins ao longo dos seus case tres sculos de vida, convertndose en crcere na ltima fase de uso.9. Forno cermico: Co castelo en runas, instlase un alfar cermico que perdurou ata a segunda metade do sculo XVIII, do que unicamente se conserva o forno.10. Torre da homenaxe: Edificio principal da defensa do castelo, smbolo do poder feudal.11. Patio norte: Dende onde se acceda ao resto das dependencias, desenvolvndose actividades de carcter coti.12. Edificios acaroados muralla: Edificios destinados a dependencias, con fins domsticos, dun s andar.13. Baluarte norte: Sera a proa da fortaleza, protexendo o extremo norte do edificio no lmite do rochedo e defendendo a poterna.14. Poterna: Porta secundaria aberta na muralla do castelo, con sada ao peirao, na desembocadura do ro Te.2.7.-AS MARCAS DE CANTEIRO

Detalle de marcas de canteiro na igrexa de Santa Comba de Rianxo.Boa parte dos perpiaos que formaban parte do castelo conservan marcas de canteiro. Correspndese con signos gravados na pedra que probablemente serviran para sinalar o traballo realizado por cada traballador ou obradoiro, e as coecer o prezo de cada pedra.

2.8.-O ABANDONO E ESPOLIO DA FORTALEZA

Do seu mal estado falan os visitadores que o arcebispo compostel enva s sas fortalezas a fin de valorar o estado das mesmas. Tras o abandono do castelo no 1532, este sufrir o espolio das sas pedras, moitas da cales foron empregadas para a construcin, como no caso do campanario barroco da igrexa parroquial de Santa Comba de Rianxo ou no propio peirao da vila.

2.9.- A VIDA NO CASTELOAs evidencias materiais achgannos trazos da vida coti dos habitantes e visitantes do castelo. Este non foi a residencia habitual do seu seor, mis si dunha pequena gornicin militar, como reflicte un documento de 1457, que describe o armamento do que dispua a persoa encargada da custodia da fortaleza.

Entre os obxectos fornecidos polas intervencins arqueolxicas, achronse vaixelas, moedas, armas e pezas metlicas de uso persoal coma alfinetes, cadeas ou fibelas. Moitos destes produtos foron trados de lonxe, algns deles procedentes da costa do levante, Andaluca ou Portugal. Os marieiros e comerciantes rianxeiros exportaban peixe cara esas latitudes e aproveitaran a viaxe de volta para traer estes valiosos obxectos. Da dieta dos habitantes do castelo, dan mostra a cantidade de cunchas de moluscos recuperadas, as coma os restos seos pertencentes fauna domstica e caza.

2.10.-LIA DO TEMPOS. XIIIC. 1225: Nace Paio Gmez Chario, posiblemente en Pontevedra.2 metade do S. XIII: Construcin da fortaleza por Paio Gmez Chario, primeiro seor de Rianxo.1295: asasinado Paio Gmez Chario en Ciudad Rodrigo (Salamanca).S. XIVInicios do sculo XIV: Xoana Mario de Rianxo, filla da Paio Gmez Chario, convrtese en seora da fortaleza de Rianxo e do seu territorio.S. XV1426: O rei Xon mndalle a Paio Gmez de Soutomaior que derrube a reconstrucin que est a facer do castelo de Rianxo.Mediados do S. XV: Reformas por parte de Sueiro Gmez de Soutomaior.1465: Destrucin do castelo na segunda revolta irmandia.Posterior a 1465: Reconstrucin por Sueiro Gmez de Soutomaior.1480: Nova destrucin por parte do gobernador real Fernando Acua.Fins do sculo XV: O edificio convrtese en crcere.S. XVI1532: Abandono da fortaleza.S. XVI: Xurisdicin directa da torre por parte do arcebispo composteln Alonso II de Fonseca.1544 e 1547: Visitas e taxacin da fortaleza de Rianxo por parte da Mitra de Santiago de Compostela.S. XVII1617: Os visitadores do castelo sinalan o estado ruinoso no que se atopa a fortaleza.S. XVIII1737: Con pedras procedentes do castelo constrese o campanario da igrexa.1738: Toma de posesin da fortaleza de Rianxo polo maestre de campo Don Benito Jos de Bazn y Mendoza, en nome do conde de Castronuevo.2 metade do S. XVIII: Abandono do alfar de cermica popular.S. XIX1850: Artigo de J.R. Figueroa no que se presenta un gravado do castelo.S. XXS. XX: O castelo serve de canteira para diversas construcins na zona.S. XXI2001-2010: Realzanse as intervencins arqueolxicas que poen ao descuberto os restos.

3.- LENDAS AO REDOR DO CASTELO 3.1. LENDA E ORIXE DO SEU NOME Actualmente a fortaleza recibe o nome de Castelo da La. Non obstante esta denominacin non foi orixinal, sendo coecida s dende tempos relativamente recentes. Entre as hipteses da nomenclatura, os investigadores apuntan a posibilidade da vinculacin co apelido Luna dunha seora do castelo - Xoana de Luna, esposa do mariscal Don Sueiro - ou pola presenza na representacin dun dos brasns da familia. O certo que o nome de Castelo da La, aparece por primeira vez recollido nun artigo de J.R. Figueroa de 1850. Das lendas asociadas ao castelo, existe unha historia romntica, na que se conta que os brillos da la nocturna acabaron delatando a unha parella de namorados que fuxan nunha embarcacin do castelo, cun funesto desenlace.

Frontisdo sartego de Sueiro Gmez de Soutomaior (Museo de Pontevedra).

3.2. DIFERENTES LENDAS 3.2.1. VERSIN 1Os cabaleiros da Orden do Temple, edificaron unha fortaleza . Froito daquelas batallas, fixeron prisioneria fermosa filla do seor feudal que caeu derrotado na batalla. No castelo, un elegante cabaleiro, atopbase curando as sas feridas, cando se namorou da xoven, que rezaba, namorada del, pola sa recuperacin.

Unha noite, na que a lz da la creaba sombras e luces sobre o mar da ra que baa Rianxo, coa axuda dun dos "mesnadeiros" do seor feudal, os dous namorados tentaron fuxir por un dos pasadizos do castelo, salindo praia e embarcando nun bote que os estaba agardando. Cando estaban surcando o mar, un dos entinelas do castelo, comenzou a gritar e a lanzar disparos de ballestas, en canto os divisou, sendo oelegante cabaleiro alcanzado por tres frechas mortais, que o arroxou ao mar. A rapaza, nun intento desesperado por salvar ao seu amado, arroxouse ao mar de Rianxo.Ao da seguinte, apareceron os dous corpos abrazados na ribeira da praia.Conta a lenda, que a partir de entonces, todas as noite de la , un faz de fermosos raios, se pousan sobre a rocha que a sepultura dos amantes. e que hora do alba, enrocecan os blasn que exhiba o castelo do cabaleiro da Orde do Temple.

Os habitantes da villa de Rianxo, foron transmitindo, mediante coplas, esta narracin, tamn contada e cantada polos xuglares da Idade Media. Contan que a lenda di cmo aquela postreira maldicin da rapaza causou a destrucin daquel castelo, coas runa que anda hoxe os rianxeiros coecen polo nome de "O Castelo da La"

3.2. VERSIN 2

Xa hai bastantes anos un mozo moi galn de Rianxo e unha moza de Taragoa vanse tdalas noites.Para podrense ver tian un pasadizo que comunicaba as das beiras do ro Te.Os seus pais non estaban de acordo coa unin destes dous rapaces; por iso, un da pola noite, cando os dous mozos se an ver polo pasadizo, cada parella de pais tapoou a sada maila entrada, quedando as atarpados os namorados.Dende aquela hai un pozo moi profundo no desembocadura e mais no nacemento do ro, un deles anda non se sabe hoxe canto ten de profundidade.As runas do castelo podense ver anda hoxe, pola banda de Rianxo.

3.3. VERSIN 3

Ao parecer, certo da un home ao nadar cerca do lugar do castelo, viu uns relampos de 'frechas ardendo', e pxose a investigar.Empezou a buscar documentos e descubru que:Nese castelo viva unha fermosa muller que estaba namorada dun home pobre. Un da pola noite quixeron marchar nunha 'patela', pero o seor feudal mandou que os mataran . Deronlle ao mozo, de tal forma que a rapaza, de tan desesperada que estaba, arrimou a embarcacin a unha pedra onde morreron. Al estiveron 40 das, e ningun os puido axudar.Esa pedra chmase a "Pedra dos namorados". Comprobuse cientficamente que nesa rocha hai restos humns petrificados.

10